PROPAGANDIS CLIFF SAUNDERS HET (DEELS) JAMMER GESê

Cliff Saunders was een van Suid-Afrika se bekendste joernaliste in die 1970’s en 1980’s. Hy was aand vir aand op SAUK-televisie waar hy dikwels ‘n eensydige prentjie van die land se situasie geskep het.

Sy onderhoude met die destydse minister van buitelandse sake, Pik Botha, was legendaries; sy ruwe, dog innemende styl oortuigend en die knoets van ‘n ring aan een hand opvallend.

Hy is tereg deur kritici as ‘n propagandis van die Nasionale Party-regering afgemaak en verdink van nou bande met Militêre Intelligensie, maar die pre-1990-base by die SAUK het volledig ingekoop op die ideologie van die regering, veral soos dit deur Militêre Intelligensie en hul meelopers in die kapelaansdienste uitgeleef en as ‘n stryd tussen die Christendom en die duiwel verpak is.

Soos talle ander werknemers by die SAUK — in die besonder joernaliste en omroepers — het hulle in ‘n benepe atmosfeer gefunksioneer waar kritiese denke ontmoedig en toewyding aan die ideologie beloon is.

Die konteks was die omvattende politieke, diplomatieke en militêre aanslag deur die toe nog verbanne ANC teen die apartheidsregering en die regering se reaksie hierop. Dit het ingesluit eensydige nuusdekking deur die SAUK (wat toe nog die enigste wettige uitsaaier was). Hierin het iemand soos Saunders ‘n sleutelrol gespeel.

In ‘n grafskrif, skryf die Sunday Times se Chris Barron in 2018:

“According to the source, Saunders had worked as a spy for apartheid-era intelligence services for years. During the Truth and Reconciliation Commission (TRC) hearings former government agents claimed they had paid Saunders to plant or distort stories. He was also accused of informing on colleagues.

“Apartheid spy Craig Williamson told the TRC that a ‘special relationship’ existed between the SABC and the intelligence community. He said the SABC was used to present cross-border raids by the South African security forces in a positive light.”

Saunders was nie spyt dat hy die regeringsbeleid van destyds ondersteun het nie, maar het in ‘n brief aan die Sunday Times (29 Julie 2007) erken dat hy gefouteer het deur koerantberigte van gruweldade deur die Weermag af te maak as leuens.

Hy vervolg: “Saam met ander wit mense was ek bang vir wat hier kan gebeur in die lig van gebeure elders in Afrika onder swart bewind.” Hy het  die ANC openlik as terroriste afgemaak en wit TV-kykers beïnvloed om ‘n eensydige prentjie van die werklikheid te glo.

“His doleful voice and face said ‘believe me’. And they did. According to a 1985 All Media and Products Survey, 70% of whites said they believed all or most of what they heard on SABC radio and television. A study by the Human Sciences Research Council found that 90% of whites in the ’80s rated the SABC’s credibility as ‘good’”, aldus Barron.

Saunders skryf in die brief: “As sterk ondersteuners en propagandiste van die Nasionale Party, het ons by die SAUK  geen behoefte gehad om ondersoek in te stel na die veiligheidsmagte nie. Ons het dit ook nie gewaag nie. Ons was buitendien oortuig dat wat hulle ook al gedoen het goed was vir die land as geheel en die oorlewing van wit mense in die besonder.”

Hy maak dan ‘n belangrike erkenning: “Ek was verkeerd om nie met professionele toewyding die berigte van sekere koerante oor wreedhede gepleeg deur die veiligheidsmagte op te volg nie. Ek was bewus van soortgelyke berigte wat deur nuusagentskappe uitgestuur is.”

Hy gee toe dat berigte deur joernaliste soos Max du Preez, redakteur van VryeWeekblad, nie geïgnoreer moes word nie.

Maar dan voeg hy by: “As ek en die SAUK tekort geskiet het, dan moet lede van die Suid-Afrikaanse regering van destyds erken dat hulle doelbewus geïgnoreer het wat aan’t gebeur was.”

Oor die sluiting van die “liberale” Rand Daily Mail (wat talle gevalle van menseregteskendings en wreedhede aan die kaak gestel het) het Saunders in sy weeklikse rubriek op die destydse Springbokradio gesê die opskrif Mail closes down was die beste opskrif wat dié koerant ooit gedra het.

In sy brief aan die Sunday Times toon hy berou en sê dit het swaar op sy gewete gerus dat hy toegewyde en professionele joernaliste probeer verkleineer het.

Hy het ná sy aftrede gereeld briewe in The Citizen en Beeld gepubliseer  en onsuksesvol probeer om ‘n onderhoud op die lug te kry wat hy met oudpresident PW Botha gevoer het voor dié se 90ste verjaarsdag. Dit het hom erg gepla en hy het so laat as 2016 in ‘n brief in Beeldgepleit dat kykNET dit volledig uitsaai. (Die kanaal het dit “vir ‘n appel en ‘n ei” by Saunders gekoop, maar wou net dele daaruit gebruik.)

Sy loopbaan by die SAUK het vroeg op 55-jarige leeftyd geëindig; die nuwe bedeling ná 1990 het nie ruimte vir hom by die SAUK gelaat nie. Hy het wel, volgens eie aanspraak, toe vir die Nasionale Intelligensiediens gewerk — eers in Londen en later ook in verskeie Afrika-lande.

Saunders is in 2019 in die ouderdom van 79 aan huis in Johannesburg oorlede. Hy het dus lank genoeg geleef om vlaag op vlaag propaganda deur die SAUK onder ‘n opeenvolging van onbekwame, ideologies-gedrewe ANC-kaders te beleef.

Vandag word Saunders en ander se meedoen aan die destydse propagandastryd algemeen erken. Daar is oorgenoeg bewyse daarvan. Wat nie so algemeen is nie, is dat destydse SAUK-mense eerlik hul aandeel aan die misleiding erken. Of dit te beredeneer, want dit was geen eenvoudige kwessie nie.

Ten minste het Cliff Saunders sy aandeel erken.

Dit geld ook dr. Christo Landman, wie se brief op 18 Desember 2014 in Beeld geplaas is waarin hy erken hy is as ‘n amptenaar van Buitelandse Sake (gesekondeer na die Staatsveiligheidsraad) betrokke by “strategiese kommunikasie aksies” (sic), sy nuutskepping vir propaganda.

“Veral Allan Boesak van die VGK en Desmond Tutu van die Anglikane was direkte teikens wie se invloed vernietig moes word,” skryf Landman.

Watter mediamense vir hierdie tipe projekte gewerf is, sal ons dalk nooit weet nie. Ook nie wie in die nuuskantore geplant is nie. In alle geval het  Saunders enduit ontken hy was ‘n betaalde agent binne die SAUK. Maar dit was nie nodig nie; hy was oortuig van die saak, soos baie ander joernaliste in die drukmedia.

Johannes Froneman

Lees ook Elna Smit se onderhoud met Saunders by https://www.netwerk24.com/netwerk24/stemme/menings/elma-smit-praat-met-cliff-saunders-20160716

Kyk ook verskeie ander stukke oor die SAUK op hierdie webblad, insluitende die artikel oor die studie van Corinna Arndt by https://mediamense.com/omvattende-studie-oor-politisering-van-die-sauk/   asook verwysings na die SAUK in die artikel by https://mediamense.com/notas-oor-die-veranderende-joernalistiek-en-geleenthede/