PIET BEUKES VAN ‘LANDSTEM’: VERNUFTIGE POPULIS

Piet Beukes was die stigter en redakteur van Die Landstem (1950-68), waarskynlik die eerste werklik populistiese massakoerant in Afrikaans. Sy aanvoeling vir wat minder gesofistikeerde lesers wou hê, was trefseker, en het noodwendig diegene ontstel wat ʼn hoër vlak van joernalistiek verkies het. 

Dat sy styl later deur ander nagevolg is, is ‘n feit. Daarom sou hy met reg die vader van populistiese Afrikaanse joernalistiek genoem kon word.

Deurdat Landstem in 1968 verkoop en by Dagbreek ingelyf is en toe by Die Beeld gevoeg is om Rapport te vorm, leef iets van Beukes se joernalistieke styl in Rapport voort. Beukes was immers ʼn charismatiese figuur wat ʼn wesenlike invloed gehad het op redaksielede – mense wat later by Rapport hul loopbane voortgesit het. (Beukes se stersportskrywer, George Gerber, was pa van Rapport se latere redakteur Bokkie Gerber.)

Een van die destydse Landstem-joernaliste wat Rapport toe is, Gielie de Kock, vertel: “Hy het gewys dat ʼn koerant ook in Afrikaans kan lag, huil, vermaak en sommer net lekker stories vertel. En een van sy mense kan wees omdat hy hulle ken. Dít kon Piet Beukes doen. ʼn Storie het hy in sy koerant vertel soos nog nie voorheen in Afrikaans in hierdie eens stugge bedryf gedoen is nie.

Soos Ton Vosloo, eertydse redaksielid en later voorsitter van Naspers, opmerk: “Hy is die ou wat die Afrikaanse joernalistiek se vensters oopgemaak het vir die breër wêreld daar buite — in die sin van menseverhale. En die oue wat dit daarna die beste toegepas het, was Niel Hammann … Hy het Huisgenoot ‘n tweede Landstem gemaak.”

Gegewe dat Huisgenoot die grootste suksesverhaal in Afrikaanse joernalistiek geword het, is hierdie lof deur Vosloo betekenisvol.

“Maar,” vertel De Kock, “hy was veral ʼn méns mens. Selfs net voor saktye het hy ons dikwels tikmasjiene laat wegskuif om eers te proe aan die perlemoen wat hy in die klein kombuisie berei het. Piet Beukes het tyd gemáák vir die lewe.”

Piet Beukes is in 1910 in Winburg in die ou Oranje-Vrystaat gebore en behaal eers ʼn BA aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en daarna ʼn MA aan die Universiteit van Suid-Afrika.

Hy begin sy joernalistieke loopbaan in 1931 by Die Volksblad in Bloemfontein en ontvang in 1933 ʼn Rhodesbeurs om aan die Universiteit van Oxford verder te studeer – in die politieke filosofie en internasionale aangeleenthede.

By sy terugkeer in Suid-Afrika werk hy van 1936-40 by Die Vaderland. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog dien Beukes, ʼn lewenslange bewonderaar van genl. Jan Smuts, as adjunk-direkteur van die Buro van Inligting.

Na die oorlog word hy redakteur van Die Suiderstem, ʼn Kaapse dagblad wat die Sap-regering van Smuts ondersteun het. Die blad sluit egter en Beukes begin Die Landstem in 1950, ʼn weekblad wat in Kaapstad uitgegee is, maar landwyd versprei is.

As redakteur van Die Landstem floreer Beukes. Hy bedryf nou ʼn populisme wat nog nie vantevore in Afrikaans gesien is nie. So verkry hy in 1956 die regte om ʼn Mej. SA na die Mej. Wêreld-kompetisie in Londen te stuur – wat natuurlik ʼn goeie verskoning was om foto’s van mooi meisies te plaas.

Na die verkoop van Die Landstem aan Dagbreek (om Dagbreek en Landstem te vorm) skryf Beukes nog vir verskillende publikasies, maar konsentreer eerder op die skryf van verskeie boeke oor Jan Smuts. Beukes is in 2005 in die ouderdom van 89 oorlede.

Het hy vir ‘n groot pershuis gewerk, het hy waarskynlik allerlei eerbewyse ontvang. Hy was immers ‘n ware voorloper in die Afrikaanse joernalistiek. — Johannes Froneman

Oud-kollegas vertel oor Piet Beukes…

Piet Ebersohn vertel op die webblad K’rant hoe Piet Beukes ‘n berig in Landstem geplaas het wat wêreldwyd opslae gemaak het. Die Russiese professor Blagonrawof, wat in die berig aangehaal is, was glad nie gelukkig met die storie nie.

Maar Beukes is “uit alle uithoeke van die wêreld met telefoonoproepe en kabelgramme gepeper, insluitend glo deur die Amerikaanse department van buitelandse sake en ‘n briesende Blagonrawof homself”, skryf Ebersöhn.

Hy vervolg: “Gedink die wind is uit sy (Piet Beukes) seile gehaal? Die volgende week lui die blad se hoofopskrifte op die voorblad:
 

Ons kolskoot wat die hele wêreld laat praat het

LANDSTEM SPRING DIE RUSSE VOOR

— met hul eie nuus

“Die opvolgberig vertel onder meer dat die Sowjet-koerant Prawda bevestig het dat die volgende stap in die Russe se ruimteprogram die stuur van ‘n bemande tuig na ander planete is.

“Die inleiding lees: ‘Vir die tweede keer binne enkele maande het Die Landstem ‘n wêreld-“scoop” gehad wat die mense in baie lande aan die praat gehad het. ‘n Paar maande gelede het Die Landstem nuus uit Moskou deur Griekeland ontvang wat aangedui het dat die Amerikaanse atoom-duikbote onder die ys van die Noordpool was. ‘n Week later het president Eisenhower die Landstem-nuus bevestig.’

“Die koerant kon ook nie die versoeking weerstaan nie om te spog dat Die Landstem die eerste Afrikaanse koerantnaam op die lippe van duisende mense in die vernaamste hoofstede van die beskaafde wêreld was,” skryf Ebersöhn.

Daar was darem ‘n verskoning aan die professor dat die blad (deur ‘n misverstand) die inligting alles aan hom toegedig het. (Hoeveel te danke was aan kreatiewe afleidings deur Beukes, sal ons nie weet nie. — kurator, Mediamense.com.)

“Hoofsaak is egter dat Die Landstem eerste was met die nuus oor Rusland se nuwe ruimteplanne en dat, hoewel die Russe dit eers ontken het, hul amptelike koerant, Prawda, dit byna ‘n week daarna bevestig het,” aldus Piet Ebersöhn (of was dit nou Piet Beukes?).

Lees die hele storie oor hoe die Russe die ruimte sou beheer by http://perskor.blogspot.com/2013/04/landstem-scoop-wereld-met-man-op-mars.html#more

In nog ‘n storie oor Piet Beukes skryf Peet Simonis (ook op K’rant) dat Beukes ‘n oop hand gehad het vir die kerk. Op ’n keer het hy glo ’n groot bedrag vir die NG Kerk se Bybelskool net buite Bloemfontein geskenk.

“Toe iemand hom uitgevra het daaroor was sy antwoord dat hy dit skenk uit erkentlikheid vir die feit dat so baie predikante Landstem van die kansels af help verkoop deur daarteen te preek.

“Dit het die kerkgangers so nuuskierig gemaak dat hulle gewoonlik ná kerk seker gemaak het hulle kry ’n eksemplaar. So is Landstem dikwels uitverkoop, het Piet geterg,” aldus Peet.

Lees meer by http://perskor.blogspot.com/2013/05/landstem-krant-onthul-meer.html

Kyk ook artikel by die afdeling Koerante oor ‘Geel pers’.