LM RADIO — ‘N MUSIKALE ALTERNATIEF TOT ‘N SOBER SAUK

LM Radio se gloriejare was die 1960’s. Dié privaatradiostasie het pop- en rock-musiek op medium- en kortgolf na ‘n jonger gehoor in Suid-Afrika uitgesaai toe die SAUK nog sku was daarvoor.

LM het wettig vanuit Mosambiek uitgesaai en is nie beperk deur die konserwatiewe SAUK-kultuur onder dr. Piet Meyer nie. Dit was die enigste alternatief tot die SAUK-radiostasies, wat van 1936 tot in die 1980’s ‘n monopolie op uitsendings gehad het.

Die stasie het ‘n belangrike nis in die destydse radio-aanbod verteenwoordig, al was die opvangs nie altyd na wense nie. Springbokradio is wel in 1950 naas die Afrikaanse en Engelse radiodienste gestig om as kommersiële stasie geld vir die SAUK te maak, maar die stasie was nie so swaar op musiek gerig as LM nie. Wel was daar ‘n paar popmusiekprogramme rondom sesuur in die aand terwyl daar ook laataand populêre musiek op Springbok gespeel is.

Kyk mens egter na ‘n programadvertensie uit daardie jare, is dit duidelik waar LM se fokus was. Verder het LM aan aanbieders tydgleuwe (of “shows”) toegeken, wat hulle as persoonlikhede gevestig het. Dit het mense soos John Berks, Gary Edwards, Fritz Greyling, Frank Sanders, Robin Alexander, Darryl Jooste, David Gresham, Gerry Wilmot, Clark McKay, Reg de Beer, Lorna Harris, Evelyn Martin en Bessie van Vuuren ingesluit.

Laasgenoemde twee het ‘n Afrikaanse stem aan LM gegee, maar die stasie het oorwegend in Engels uitgesaai. Afrikaanse opnames se gehalte en aanbod was detyds maar skraal, maar is tog vroegaand gehoor. 

Van die LM-omroepers het later bekende stemme op SAUK-stasies geword. Sommige het ook ‘n draai by Radio 702  en Capital 604 gemaak, wat met ‘n mate van sukses vanuit die “onafhanklike tuislande” Bophuthatswana en Ciskei uitgesaai het. (Aan hierdie gebiede het die apartheidsbewind onafhanklikheid toegestaan, wat beteken het hulle was vry om radiostasies toe te laat wat na Suid-Afrika kon uitsaai, hoewel die SA regering nie daarmee gelukkig was nie.)

Selfs nadat die SAUK in die 1960’s sy eie streekmusiekstasies begin het (eers Radio Hoëveld, Radio Goeie Hoop en Radio Port Natal; later ook Radio Oranje, Radio Jakaranda en Radio Algoa), het LM jong luisteraars getrek. Springbok het op Saterdagaande ‘n gewilde Top 20 aangebied, maar LM se Sondagaand-treffersparade was ikonies — veral omdat die SAUK se Sondaguitsendings in daardie dae baie sober, selfs somber, was. Om na LM op ‘n Sondag te luister was dus ietwat van ‘n protes teen die heersende norme. Ouers het kinders verbied om na LM te luister (byna soos met fotoboekies), wat tot klandistiene onder-die-kombers-luister aanleiding gegee het. Maar in koshuise het die Top 20 weergalm.

LM het selfs vroeg Sondagaande om sesuur gereeld ‘n verslag oor die middag se NFL-sokkerwedstryd in Durban uitgesaai — die enigste provinsie waar dié wedstryde van die destydse wit sokkerliga op Sondae gespeel mog word. (Wedstryde van swart spanne is wel op die SAUK se senders vir die swart bevolking uitgesaai.)

Hoewel Springbok toegelaat is om vermaak en musiek van ‘n populêre aard uit te saai en daarom baie gewild was, en die musiekstreekstasies hul eie nis gevind het, was LM ‘n alternatief vir jonges. Vandaar dat die stasie uiteindelik Radio 5 (en nog later, 5FM) geword het, wat steeds op ‘n jonger mark fokus.

Dié verandering was die regstreekse gevolg van die politieke woelinge in Portugal en sy kolonies (insluitende Mosambiek). Teen 1972 het die SAUK die bestuur van LM oorgeneem en in 1975, ná die val van die koloniale bewind, het LM volledig as Radio 5 in Johannesburg voortgegaan. ‘n Belangrike voordeel was dat die stasie nou op FM gehoor kon word.

In 2009 het ‘n LM-radio in Mosambiek herleef en in 2014 is ‘n uitsaailisensie aan ‘n plaaslike LM toegestaan om in Gauteng uit te saai. Die stasie kan ook op DStv se oudiokanaal 821 gehoor word, nou in vennootskap met die Kaapse Magic828.

Hierdie stasies het egter min gemeen met die ou LM, hoewel heelwat van die musiek van die 1960’s en 1970’s gespeel word. Toe was dit egter die popmusiek van die dag; nou is dit ‘n nostalgiese teruggryp na ‘n verbygegane era. — Johannes Froneman 

Lees meer oor LM by http://www.lmradio.org/People02.htm