GEBOUE AS SIMBOLE VAN AFRIKAANSE KOERANTE

Geboue is simbole van dit waarvoor ‘n organisasie staan. Of hoe hulle hulself sien. So was dit ook deur die jare met sommige Afrikaanse koerantmaatskappye. Kyk na gedenkbylae en boeke en telkens is foto’s of skilderye van geboue gebruik om “hier wees” of vooruitgang mee te illustreer.

Keeromstraat 30 in Kaapstad was meer as ‘n adres vir Die Burger. Dit het gegroei tot ‘n simbool van ‘n lewensvisie. Maar later moes van die gebou afskeid geneem word. Sanlam se toringgebou naby die hawe is destyds deur Naspers gekoop en al die vertakkings van die maatskappy is soontoe geskuif.

Bylae in 1965 en selfs 1990 het die band met Keeromstraat beklemtoon. En toe Naspers in 2015 sy eeufees vier, het die nuwe, opgekikkerde gebou op ‘n bylae se voorblad gepryk.

Die Burger se konkurrent, Die Suiderstem, uitgegee deur Unie-Volkspers, het self ‘n indrukwekkende gebou in Buitengracht gehad. Dit is in die jongste jare vernuwe. (Bron: Wikipedia)

In die noorde was van die eerste koerantkantore heel deftig, ander weer erg beskeie. In hierdie gebou, wat steeds staan, is De Volksstem, later Die Volkstem, saamgestel. (Die blad het tot in 1950 as dagblad bestaan. Foto met erkenning aan Wikipedia. Kyk ook daar vir meer oor hierdie baanbrekerkoerant.)

Hierdie huis in Bloedstraat, Pretoria, het agtereenvolgens Die Week, Het Volk en Ons Vaderland gehuisves. (Foto uit ‘n Volk staan op uit sy as Die verhaal van die Afrikaanse Pers (1962) Bpk deur L. J. Erasmus.)

Die Transvaler se gebou (kyk hooffoto heel bo, soos dit verskyn in Piet Meiring se boek Die Transvaler 50 jaar) was nogal modern vir sy tyd.

Afrikaanse Pers Beperk het in 1949 hierdie “manjifieke” gebou betrek, soos die byskrif in ‘n bylaag tot Die Vaderland dit beskryf het.

Ander Afrikaanse koerante is soms in minder aantreklike omgewings gehuisves. Ek dink hier aan Perskor se gebou in Mitchellstraat, Pretoria, of die hoofkantoor in Doornfontein, Johannesburg.

Beeld se gebou in Nieu-Doornfontein/Ellispark was geen pragstuk nie, maar vertoon op hierdie foto netjies. Geld vir indrukwekkende geboue was daar nie. Dit was ‘n meerdoelige gebou wat ook die drukkery in ‘n effe slonserige omgewing moes huisves. Die latere trek na Mediapark was ‘n droom bewaarheid.

Soos altyd was Naspers vernuftig in sy keuse van adresse. Nie Millerstraat nie, wel Voorhoutstraat 33. En so het die hoofkantoorgebou in Kaapstad, wat nou nog (vir ‘n wyle?) die naam Media24 dra, die adres Heerengracht 40 gekry.

Met die sluiting van Volksblad as gedrukte koerant is die ou Volksbladgebou in Nelson Mandelarylaan (vroeër Voortrekkerweg) verkoop en het die redaksie na kleiner kantore verskuif. Die verlies aan die ou, fortagtige gebou (foto regs) was rede om ‘n traan te stort. Dit was immers — ook in ander gedaante — vir lank die koerant se tuiste. (Die foto kom uit die gedenkboek ‘n Lewe van sy eie deur Leo Barnard en Jan-Ad Stemmet, waar dit ‘n ereplek beklee.)

Media24 se indrukwekkende vlagskipgebou in Aucklandpark, Johannesburg, was ‘n hoogtepunt vir joernaliste in die noorde van die land. Maar dit is verkoop weens die ineenstorting van die drukmedia en die drasties kleiner redaksies word nou in Randburg gehuisves. Dis op sigself geen ramp nie, maar het so stilweg gebeur dat mens wel ‘n bietjie skaamte vermoed.

Die eens trotse (sommige sal sê hooghartige Naspers/Media24) moes buig voor die realiteite van die dag. Tog is hier geen plek vir enige leedvermaak nie. Die ramp van die afgelope dekades het almal in die joernalistiek swaar getref — van die ineenstorting van Perskor tot die verkoop van Mediapark, waar mediamense die tipe werkruimte gegee is waarop hulle trots kon wees.

Die drukmedia se tyd is nog nie heeltemal verby nie, maar die tuistes van gedrukte koerante is nie meer (soos in hul goue jare) simbole van hoop, behoort en gemeenskap nie.

Mag koerantredaksies se nuwe werkruimtes tog vreugde gee en oomblikke van kameraderie by die koffiemasjien.

Johannes Froneman

Lees gerus ook die stuk oor koerante en middestadkultuur by https://mediamense.com/koerante-het-klank-kleur-en-drama-na-middestede-gebring/

Lesers wat in van hierdie geboue gewerk het en foto’s daarvan met ons wil deel, is welkom om dit aan te stuur na joh.froneman@gmail.com