LEGENDARIESE ‘RAND DAILY MAIL’ EN ANDER ENGELSE KOERANTE SLUIT ONDER GELDDRUK

Die een konstante in die wêreld van koerante is dat koerante kom en gaan. Koerante soos Die Suiderstem, Dagbreek, Die Beeld, Transvaler en andere word elders op hierdie webblad bespreek. Maar die lot het ook heelparty Engelstalige koerante deur die jare getref. Hier is van hulle.

Die Rand Daily Mail kom in 1902 tot stand en word een van die bekendste en mees omstrede koerante in Suid-Afrika – veral in die 1960’s, 1970s’ en 1980’s toe dit by uitstek ‘n kampvegter was vir die regte van swart mense. Hier is die voorblad in 1950 (met die dood van genl. Jan Smuts).

In 1966 skryf die RDM so oor die wedloop om die premierskap.

Die RDM het in 1977 sy 75e jaar herdenk.

Die eerste tien redakteurs van die Mail is so in die gedenkbylae uitgebeeld:

Kort voordat hy as premier bedank het, het John Vorster wetgewing in die vooruitsig gestel om koerante soos die Mail te verbied omdat hulle rassehaat sou aangemoedig het. Die Burger het so daaroor berig:

Op 2 November 1978 kon die blad triomfantelik aankondig dat hul berigte oor ‘n gekonkel by die destydse Departement van Inligting inderdaad waar was. Die gebeure lei tot die val van dr. Connie Mulder, toe kroonprins vir die premierskap, asook John Vorster, die premier en later president.

Die koerant het die aankondiging van sy sluiting so aangekondig:

Die Rand Daily Mail se laaste uitgawe.

Die laaste redakteur van die Rand Daily Mail vertel in hierdie boek hoe die koerant gesluit is — en hoe dit die redaksie getref het.

Die Business Day het die dag na die RDM se laaste uitgawe verskyn. Dit was inderwaarheid ‘n voortsetting van die blad se sakebylae met dieselfde naam, maar nou sonder die toe nog omstrede politieke beriggewing.

Onder ‘n nuwe redakteur het die blad na ‘n week hierdie vaal, ernstige voorkoms gekry:

Later is die blad herontwerp en lyk nou so:

Ná die sluiting van die Rand Daily Mail  het ‘n paar oudwerknemers van die blad die Weekly Mail begin. Die Weekly Mail leef voort en is vandag bekend as die Mail & Guardian. (Kyk aparte inskrywing oor die Weekly Mail.)

Die Sunday Express was ‘n susterkoerant van die Rand Daily Mail en verskyn eers as volgroottekoerant en later in ponieformaat.

Later word dit ‘n ponieformaatkoerant met heelwat eiendomsadvertensies. Hierdie advertensies is egter oornag aan The Star se Saterdaguitgawe afgestaan en het die blad in ‘n bestaanskrisis gedompel.

Die blad is in 1984 omvattend herontwerp in wat later bekend geword het as die Berlynse formaat (iewers tussen die volgrootte A2 en ‘n A3-ponieformaat). Dit was ‘n stylvolle, ernstige alternatief vir onder meer die Sunday Times.

South African Associated Newspapers (SAAN), die eienaar van die Sunday Express, was finansieel in die knyp en het dié koerant in 1985 gesluit. Hierdie was die laaste voorblad van die Express.

Die Sunday Star (uitgegee deur die Argusgroep) was ‘n lewendige, goed ontwerpte koerant, maar het in 1994 dieselfde pad as die Express geloop nadat die sober breëbladformaat vir ‘n tyd lank vir ‘n kompakte (tablet- of ponieformaat) verruil is.

Die laaste uitgawe van die Sunday Star. Die redaksie het elke nuwe ontwerptruuk probeer, dog onsuksesvol.

The Times is vir ‘n tyd lank gratis as dagblad aan intekenare van die Sunday Times afgelewer en ook in winkels verkoop. Dit het egter as papierkoerant gesluit en is nou aanlyn beskikbaar as TimesLIVE.

Suid-Afrika se eerste en enigste sportdagblad, Sportsday, verskyn op 15 Maart 1999 en sluit op 23 September van dieselfde jaar. Die volledige sportdekking in ander dagblaaie is as een van die redes genoem waarom Sportsday nie die mas kon opkom nie.

Een van Suid-Afrika se mees omstrede koerante tot nou toe was The New Age, uitgegee deur ‘n maatskappy van die Guptabroers, wat nou met die destydse president Jacob Zuma en allerlei onreëlmatige transaksies verbind is. Die blad is later aan nog ‘n Zuma-ondersteuner “verkoop” en verskyn vir ‘n kort tydjie onder die titel AfroVoice.

Nog ‘n slagoffer van Suid-Afrika se oorvol koerantmark was ThisDay, ‘n ernstige dagblad wat met Nigeriese geld van stapel laat loop is.

The Friend van Bloemfontein was ‘n instelling in die Vrystaatse hoofstad. Só het die blad nuus aan sy lesers gebring.

The Friend het egter in die 1980’s die handdoek ingegooi. Só is die nuus van hul sluiting deur die koerant aan sy lesers oorgedra … en het die blad gegroet.

Die Financial Gazette was ‘n weekblad in die Perskor-stal wat onsuksesvol teen die Financial Mail en ander finansiële publikasies meegeding het. Dit is in ‘n stadium op salmkleurige papier gedruk, soos die Financial Times van Londen, soos hieronder gesien kan word.

In September 2005 het Media24 met die dagblad Nova ‘n nuwe mark probeer ontgin – dié van jonger mense wat nie koerante koop nie. Hul redakteur, Minette Ferreira, was optimisties toe die Mail& Guardian haar oor die blad se kanse uitgevra het. Sy het onder meer gesê:

Nova is an integral part of that whole strategy of Media24. This means that we’ve got the full support of Media24 and they are [our] financial back-up. What comes with Media24 are an infrastructure and the knowledge of years and years and years of experience in the newspaper market. They have got the distribution channels and the printing capabilities, all of that.

“It is a mixture of us and the ideas that we got [with] the back-up that we get from Media24. It’s a recipe for success.”

Ongelukkig het die projek misluk.

Hierdie uitgawe uit Business Day se stal het die waters vir ‘n ernstige naweekkoerant getoets.

Lees meer

Meer inligting oor die Rand Daily Mail en Sunday Express in Joel Mervis se boek The fourth estate (Jonathan Ball, 1989) en Rex Gibson se Final deadline (David Philips, 2007).